GÖRDÜKLERİM DUYDUKLARIM
Huzur KORKMAZ TOPAL
Yaşam Koçu
İnsanlar, sosyal ve kültürel olarak ilişki kurmaya ihtiyaç duyarlar. Sosyal hayat, toplum hayatıdır. Toplum hayatı ise bireylerin birbiriyle kurduğu iletişimleriyle oluşur. İletişim, toplum düzenin kurulmasına, korunmasına ve gelişmesine önemli katkılar sağlar.
İlişkilerde nezaket ve görgü kuralları, yazılı olmayan ama en etkili bağlardır. Bir toplumun kültür seviyesini, bireylerin birbirine verdiği değeri ve birlikte yaşama becerisini yansıtır. Nezaket, başkasını incitmemeyi gözeten içsel bir tutumken; görgü kuralları bu tutumun davranışlara yansıyan toplumsal hayatın sessiz halidir.
Saygı, empati ve anlayış temelli bir yaklaşım şekli olan nezaket, karşımızdaki bireyin duygu ve ihtiyaçlarını fark etmeyi, iletişim kurarken kırıcı olmamayı esas alır. “Lütfen”, “teşekkür ederim”, “rica ederim”, “özür dilerim” gibi ifadeler nezaketin en temel göstergeleridir. Ancak nezaket yalnızca sözlerden ibaret değildir; dinleme biçimi, ses tonu ve beden diliyle de kendini gösterir.
Nezaket bulaşıcıdır. Küçük bir anlayış, yumuşak bir üslup ya da saygılı bir davranış, ortamın genel havasını değiştirebilir. Nezaketin egemen olduğu bir toplumda güven duygusu artar, çatışmalar azalır ve insanlar kendilerini daha değerli hisseder. Nezaketin hâkim olduğu ortamlarda günümüz vebası olan cinayet, yaralama, gasp ve benzeri birçok olumsuz olay meydana gelmez ve bireyler birbirlerine olumlu düşünceler beslerler.
İletişimde yazılı olmayan kurallardan oluşan görgü kuralları, toplum içinde saygılı, sağlıklı ve düşünceli davranışın temelini oluşturur. Bu görgü kuralları sosyal kural olarak benimsenmiş, yerleşmiş ve aynı zamanda bireysel disiplini şekillendiren temel kurallardır.
Sosyal ilişkilerde saygı ve nezaketin korunması ihtiyacından doğan bu kurallar, kişisel ilişkilerin sorunsuz bir şekilde yürütülmesi için yazılı olmayan bir rehberdir. Toplum içinde nasıl davranmamız gerektiğini belirleyen ortak kabullerdir. Selamlaşma, konuşma adabı, misafirlik, sofrada davranış, toplu alanlarda tutum, iş ve sosyal yaşamda iletişim gibi pek çok alanı kapsadığı gibi, bireyin başkalarının alanına ve sınırlarına saygı göstermesini sağlar.
Nezaket ve görgü kuralları, bireyleri korumayı amaçlar. Bu kurallar bizi birbirimize yaklaştıran, birlikte yaşamayı kolaylaştıran ve toplumsal huzuru güçlendiren temel değerlerdir. Unutmamak gerekir ki nezaket, bir görgü meselesinden öte, bir insanlık halidir.
Sosyal ilişkilerde saygı ve nezaketin korunması ihtiyacından doğan bu kurallar, kişisel ilişkilerin sorunsuz bir şekilde yürütülmesi için yazılı olmayan bir rehberdir. Bu rehbere göre günlük yaşama dair uymamız gereken kuralları şu şekilde sıralayabiliriz.
Bir topluluğun içindeyken kulaktan kulağa ya da kısık sesle konuşmamak. Argo kelimeler ve kaba ifadeler kullanmaktan kaçınmak. Kendini sürekli övmemek. Yeni tanıştığımız ya da iş icabı görüştüğümüz kişilerle "sen" değil "siz" diye hitap etmek. Ne olursa olsun konuşan kişinin sözünü kesmemek ve onu sonuna kadar dinlemek. Birinin evine gitmeden önce haber vermek. Yemek yerken ağzı açarak konuşmamak. Tecrübeli kişilerin uyarılarını ve önerilerini dikkatle dinlemek. Biri doğrudan doğruya bizimle konuşurken başka bir şeyle (örneğin telefonla ya da bilgisayarla) ilgilenmemek. Yüksek sesle konuşmamak ya da kahkaha atmamak. Yaşça büyük olan kişilerin bulunduğu ortamda ilk sözü karşı tarafın söylemesini beklemek. Söylenen bir söze ya da edilen bir yardıma karşılık teşekkür etmek. Gerekli yerlerde ve zamanlarda "Merhaba", "Hayırlı günler", "Hayırlı akşamlar" gibi karşılaşma ve veda sözlerini kullanmak.
Yemek yedikten sonra yemeği yapan kişiye "Ellerinize sağlık" demek. Ağzımızda lokma varken konuşmamak. "Ver" ya da "Yap" gibi emir cümleleri yerine "Verir misin?" ve "Yapar mısın" gibi rica cümleleri kullanmak. Hata yapıldığında özür dilemek. Başkasının hatalarını yüzüne vurmamak. Birden fazla kişinin bulunduğu bir ortamda herkese söz hakkı tanımak. Başkalarının özel konuşmalarını dinlememek. Kişileri rencide edici lakaplar kullanmamak ve yakıştırmalar yapmamak. Alaycı ve küçümseyici ifadelerden kaçınmak. Başkasının evindeyken izinsiz başka bir odaya girmemek ve ev sahibinin eşyalarını karıştırmamak. Hitap ederken isimlerin sonunda "Bey" ve "Hanım" sözcüklerini kullanmak Küçüklere anlayışlı büyüklere saygılı olmak. Sevdiklerimizi ziyaret etmek. Söz verildiğinde tutmak. Emanet alınan bir şeye sahip çıkmak. Toplu ulaşım araçlarında yaşlı ve hamilelere yer vermek. Trafik kurallarına istisnasız uymak.
Dünyamızın gündemine göre oluşan görgü kuralları, güncellenmektedir. Olumlu sosyal ilişkilere, duygusal iyiliğe ve genel yaşam kalitesine katkıda bulunabilecek görgü kuralları, dijital iletişimde de ayrı bir anlam kazanıyor.
Dijital çağı yaşarken dikkat etmemiz gereken nezaket ve görgü kurallarını da örneklendirelim isterseniz:
Geç saatlerde iletmek gereken şeyleri mesaj olarak değil mail olarak göndermek. Mail ile herhangi bir belge bile göndermek gerektiğinde, birkaç cümle yazı eklemek. Görüntülü arama yapmadan önce arayacağımıza dair ön bilgilendirme yapmak. Kamuya açık alanlarda kulaklık kullanmadan müzik dinlememek veya video izlememek. Toplu taşıma araçlarında ve diğer sosyal alanlarda telefonla konuşurken diğer insanları rahatsız etmeyecek şekilde ses tonunu ayarlamak. Arkadaşımız bile olsa diğer kullanıcıların fotoğraflarını paylaşırken izin istemek. Yüz yüze söylenemeyecek olan kelimeleri veya konuları sanal kimliğin arkasından kırıcı şekilde veya kinayeli sözlerle paylaşmamak. Yabancı bir ortama girildiğinde telefonu sessize ya da titreşime almak. Eğer çok acil bir görüşme değilse telefonu açmamak ya da telefon görüşmesini başka bir odada yapmak...
Kişisel ilişkilerde, görgü kurallarına uymak başkalarına saygıyı, empatiyi ve düşünceli davranışı teşvik eder, böylece uyumlu ilişkilere ve olumlu sosyal hareketlere katkıda bulunur. Ayrıca, görgü ve nezaket kuralları bireyin karakterini ve ahlâkî gelişimini şekillendirmede de önemli rol oynarken doğruluk ve dürüstlük değerlerini aşılar. Bu da toplumun ahlaki yapısına oldukça fazla katkı sağlar.
Bireysel disiplinde kritik bir rol oynayan kurallar profesyonel ortamlarda, kişinin profesyonel imajını geliştirir, etkili iletişimi kolaylaştırır ve güçlü ilişkiler kurulmasına katkıda bulunur.
Sevgi, saygı ve nezaketle kalın.